Orman İşletmesi Boş Durmuyor

Orman içi çalışmaların yazın olduğunu görürüz ama bir kaç yıldır kışın da bu faaliyetler devam ediyor. Geçen kış Boyabat Orman İşletme Müdürü Sayın Kamuran Birinci bizim çalışmaları görebilmemiz için bir gezi düzenledi ve bizi bilgilendirdi. Bizde size o bilgileri yazı ve resim olarak sunmuştuk. Kamuran Bey Bize bu yılda bir gezi yaptırdı ve çalışmaları yerinde görebildik.

2007 yazına Orman Bakanlığının Kastamonu ve Sinop illerinde önemli hizmet içi eğitim çalışması yaptırdı. Bu çalışmalara Genel Müdür Muavinleri, ilgili Daire Başkanları katıldı. Sinop İlinde önce Ayancık-Türkeli, sonra Merkez İlçe ve daha sonrada Boyabat’ta yapıldı bu seminerler. Biz Boyabat’ta yapılan bu semineri izlemiştik. Çevredeki bütün İşletme Müdürleri ve Bölge şefleri bu toplantıya katıldılar.

Bu toplantılar yerinde yani orman içinde, çok heyecanlı ve çok tartışmalı oldu. Sorular soruldu, cevaplar alındı. Ormancılık konusunda hiçbir bilgisi olmayan biz bile bilgi ve fikir sahibi olduk. En azından ormancılık konusunda hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığını, Ormancılık mesleğinin zaman içinde gelişim ve değişim geçirdiğini öğrendik.

Gen Koruma Alanı

Kamuran Bey Kurusaray, Çekiç Köyü ve Kışla Mah arasındaki ormanlık alanı “Gen Koruma Bölgesi” olarak ayırdıklarını söyledi. Bir ülkede biyolojik çeşitliliğin korunması çok önemlidir. Doğadaki bütün bitki ve hayvan türlerinin hayatlarının devamını sağlamak zorundayız. Bu gün gereksiz bulduğumuz bir yabani ot yarın çok gerekli olabilir. Bu düşüncenin Orman İşletmeciliğinde de geçerli olduğunu ve uygulamasının yapıldığını bu vesile ile öğrendik. İşletme Müdürü Kamuran Bey “Ormancılık konusunda 200 yıllık çalışmaları olan İskandinav ülkelerinde sadece verimi düşünerek, geçmiş yıllarda tamamen kültüre alınmış orman ağacı yetirmeye çalıştılar, ancak bunun sakıncalarını görerek bu yöntemden vazgeçtiler. Bizde yörenin gen yapısını olduğu gibi korumak için bu bölgeyi seçtik” diye bize bilgi verdi.

Kovaçayır Lojmanları

Gezimizin ilk durağı Kovaçayır Köyü oldu. Orman İşletmesinin burada şeflik binası, lojmanları bulunuyor. Bir zamanlar bu lojmanlarda 15 aile otururmuş. Ayrıca bekâr lojmanı da varmış. O yıllarda demek ki burada 25-30 çalışan varmış. Bu binaların bir kısmı yıllardır terkedilmiş. Lojmanlardan iki tanesi onarılmış, oturma salonu, mutfağı ve yatakhanesi ile hizmete amade tutuluyor. Ayakkabılarımızı çıkararak giriyoruz. İçerisi güzel döşenmiş, eksiği de yok.

Kovaçayır Köyündeki bu lojmanların durumundan, Orman İşletmesinin personelinin zaman içinde daraldığını anlıyoruz. Nitekim Kamuran Beyde eleman eksikliğinden yakınıyor. Bu sene yıllardır Orman İdaresine çalışmış olan geçici işçilerin kadroya alınmaları ile sıkıntıların bir nebze olsun azaldığını söylüyor bize.

“Karınca” deyip de geçmeyelim

Lojmanlardan ayrıldıktan sonra Kovaçayır’ın Tepeköy mahallesinin yanından geçerek Akyörük Köyü’nün  Karaoluk Yaylasına doğru yola çıktık. Yolun bir yerinde durduk. Yol kenarında etrafı tel örgü ile korumaya alınmış bir tümsek vardı. Burası korumaya alınmış bir karınca yuvası. Bu karınca yuvası niye ve neye karşı korunmaya alınmış? Bu sorumuz “Bunlar orman karıncaları Formica Rufa yuvasıdır. Bu karıncaların birçok yararları vardır. Bazı yabani hayvanlar bu karınca yuvalarını bozarak larvaların yerler. Bu yuvaları o saldırganlardan korumak için tel örgü içine alarak koruyoruz” cevaplandırıldı.

İşletme Müdürü Kamuran Birinci bu kadarlık bilgi ile yetinmemiş ve bize bu konuda daha geniş bir bilgiyi ulaştırdı. İşte Kırmızı Orman Karıncası Formica Rufa konusunda o ilginç bilgiler:

Formica Rufa (Kırmızı Orman Karıncası)

Formica cinsi karıncalar kuşkusuz zararlı türlerin popülasyonlarını sınırlamada çok önemli yer teşkil etmektedir. Biyolojik olarak doğru transplantasyon çalışmaları ile zararlı böceklere çok geniş alanlarda etkili mücadele etme ve ormanların korunması olmaktadır.
 Türkiye ormanlarında Formica cinsine ait 2 tür yaşamaktadır. Bunlar Formica pratensis: 1000 rakamının altında Formica rufa: 1000 rakamının üzerinde yaşamaktadır.

 Formica rufa sahalarımızda bulunan Diprion pini ( Çam çalı antenli yaprak arısı ), Neodiprionsertifer (Kırmızımtırak sarı çalı antenli yaprak arısı) thaumetopoea pityocampa  (Çam kese böceği  ) Euproctis chrysorrhoea ve ( Altın kıçlı kelebek) adlı zararlılara karşı biyolojik mücadele kapsamında kullanılmaktadır. Hatta zararlıların bulunduğu fakat karınca popülâsyonu olmayan bölgelere transplasyon çalışmaları ile nakilleri yapılmakta ve yeni götürülen bölgelerde  % 80’lere varan oranlarda başarılı olunmaktadır.
 Kırmızı orman karıncalarının zararlı böcekleri yok etmelerinin yanında daha birçok faydası vardır. Bunlar toprağın havalandırılması, gevşetilmesi, humusun zenginleştirilmesi, toprak drenajının arttırtması, toprağı gübreleyen küçük yaratıklara etki yaparak toprağın ıslah edilmesi, asit muhtevasının düzenlenmesi çoğalması sonucu arıların bal verimlerinin arttırılmasını sayılabilir. Ayrıca bitki tohumlarının orman karıncaları tarafından dağıtılır. Ve böylece içinde yardımcı filizlerin meydana gelmesi ve bunların kök tahrikçilerine karşı korunması sağlanmış olur.

 Formica rufalar yuvalarını dışı çürümeye yüz tutmuş, fakat iç kısmı sağlam, genellikle reçineli kütüğünün etrafında kurarlar. Yuvanın şekli bir piramidi andırır. Yuvanın toprak içindeki kısmı bitkisel materyal ile doludur. Toprak üzerindeki kısmın içerisi kuru dallarla karışık materyal, dışarısı ise sadece ibre ve yaprak sapları içeren materyal ile kaplıdır. Yuvanın dış kısmı daha düzgün bir görünüme sahiptir. Kütüğün içerisinde birçok ana ve tali yollar vardır. Bu galeriler karıncaların giriş ve çıkışları ile besin taşınması için gereklidir.
 Yuva yapımında yuva içi ve dışı işlerden sadece işçi karıncalar sorumludur. İşçi karıncalar arasında da yaşa bağlı bir iş bölümü  (Polyetism) vardır. Genç karıncalar yuva içi işlerle ilgilenirler. Kraliçe bakımı, yuva içinin düzenlenmesi, ölü atıkların atılması v.b yuva içi işler bu genç işçiler tarafından yapılmaktadır. Yaşça daha büyük tecrübeli işçiler ise yuva dışı işlerden sorumludurlar. Yuvanın dışının yapılması, kışın bozulan yuvanın materyallerinin tamamlanması, yuvadaki bireylerin yiyecek ihtiyaçlarının karşılanması tamamen bu işçilerin sorumluluğundadır. Formica rufa türü karıncalar isimlerinden anlaşılacağı üzere formik asit salgılarlar. Bu salgıyı korunmak ve besin ihtiyaçları olan avlarını öldürmekte kullanırlar. Formik asit yakıcı olup insan tenine temas ettiğinde kızarıklığa neden olur.
 Formica rufa bu asidi 50 cm. ileriye püskürtme özelliğine sahiptir. Avlanma esnasında bu salgı zararlı böcekleri ya öldürür veya epidermisini ya da yağ dokusu işlevsiz hale getirilerek avlanma işlemi tamamlanmış olur. Yakalanan av yani böcekler bir karınca tarafından taşınması mümkün olmadığında birkaç işçi ile yuvanın içine taşınır. Yakalanan av yani böcek bir karınca tarafından taşınması mümkün olmadığında bin kaç işçi ile yuvanın içine taşınır. Yakalanan her av yuvanın en iç kısmına götürülür. Bütün bu işler yuva dışı işlerden sorumlu yaşça daha büyük işçiler tarafından yapılmaktadır.
 Erkek karıncaların tek görevi vardır o da kraliçe karıncaları döllemek. Erkek karıncalar başka hiçbir işle sorumlu değildirler.
 Kraliçe karıncaların görevleri; Erkek karıncalarla çiftleşerek yumurta bırakmak, yuvanın devamlılığını sağlamaktır. Yuvadaki otorite güç kraliçe karıncalardadır. Morfolojik olarak işçi karıncaların üç dört katı kadar daha büyüklerdir.
 Normal çalışan yuvada işçi karınca sayısı 300.000 adet civarındadır. Bir işçi karıncanın ağırlığı 8 mgr. kadardır. Günlük besin ihtiyacı kendi ağırlığının 1/ 20 si kadardır. Dolaysıyla bir yuvanın günlük besin ihtiyacı 12 kgr. Yaklaşmaktadır. Bu demektir ki bir yuva için bir gün içerisinde 12 Kgr. Zararlı böcek yok etmektedir.
 Transplantasyonda karınca alınacak bölgeler tespit edilir. Bu bölgeler Formica rufa’nın popülasyonlarının yoğun bölgeler olmalıdır. Alınacak yuvaların sağlık ve yaşam durumları optimum seviyede olmalıdır.
 Formica rufa türü karıncalar salgıladıkları formik asit nedeni ile Dünya ekonomisinde çok önemli yer tutmaktadır. Özellikle Almanya’da da ticari amaçlı özel karınca çiftliklerinde üretilmesi ve salgılarının alınması yapılmaktadır. Formikasit kozmetik ve ilaç sanayinde kullanılmakta ve bir gramı dahi çok yüksek meblağlarda pazarlanmaktadır.
 

Dikili Satış

 Karaoluk yaylasının yanından geçerek ileride ki ormanlık alanda durduk. Burada ki ağaçlar alıcılara dikili olarak satılıyor. Yani alıcılar bu ağaçları bu halde alıyorlar. Kendileri kestirip, kendileri taşıtıp götürecekler. Orman İşletmesi kestirme, sürütme, soydurma, taşıtma, istifleme yapmayacak. Bu işleri alıcı kendisi yaptıracak.

“Böyle bir uygulamaya niye gerek duyuldu?" sorumuza İşletme Müdürü bize şu açıklamayı yaptı:“Bilindiği gibi orman ürünleri üretim, taşıma ve depolama faaliyetlerinin ardından satılmaktadır. Pazarlama faaliyetlerindeki uzun süreç kalite ve vasıf düşüklüğüne neden olduğu gibi, rampadan satış depolarına taşımadan dolayı mükerrer yükleme, boşaltma, istif ve tasnif işleriyle zaman ve parasal harcamaların artışıyla istenen ekonomiklik ve verimliliğe ulaşılamamaktadır.

Orman ürünlerinin alıcıların isteklerine uygun olarak, kaliteli ve taze olarak üretilmesinin yanı sıra “Dikili Satış” yöntemi işletmeyi kesim, sürütme, istifleme, taşıma depolama işlemlerinin masraflarından kurtarmaktadır. Bir cümle ile izah etmemiz gerekirse dikili satış: İdaremizce yapılan üretim masraflarından tasarruf edilmesi, ürünlerin satış istif yerlerinde beklemesiyle oluşan çatlama, çürüme, esmerleşme gibi olumsuzlukların ortadan kaldırılması, istiflemeye gerek kalmadan üretim-pazarlama periyodunun kısaltılması gibi çok yönlü faydalarından dolayı üretim-taşıma işleri alıcıya ait olmak üzere, ormandan çıkarılacak ağaçların dikili halde satışı rasyonel ve çağdaş bir orman işletmeciliğidir.

Böylece bir yandan üretim ve pazarlama faaliyetleri daha ekonomik ve rasyonel hale gelecek diğer yandan da standardizasyon, ölçümleme hataları konusunda karşılaşılan sorunlar ortadan kalkacaktır.
 
Satış partileri bir bölmeyi kapsayabileceği gibi, bölmeler bölmeciklere ayrılarak da, talebe göre satış partileri düzenlenebilecektir.

Dikili ağaç satışında, dikili ağacın m3 satış bedeli, satışa konu bölme veya bölmecikte her ağaç türü için ayrıca hesaplanmaktadır.

İşletme Müdürlüğümüzde Dikili Satış yöntemi ile ilk satış yapılmış olup 1350 M3 dikili ağaç Dikili Satış Yöntemi ile satılmıştır.”

Karaoluk Yaylası

Akyörük köyünün bu yaylası Gökırmak vadisine bakan güzel bir yamaçta kurulmuş. Zamanında yazları 5-6 aile burada oturur ve hayvanlarına otlatırlarmış ama şimdi sadece bir evde oturulduğuna dair işaretler gördük. Yıllardan beri oturulmayan bu evler çürümeye ve göçmeye başlamış. Bu evler tamamen yıkılıp kaybolmadan resimlerini çektik. Yarına bir şeyler kalsın diye. Belki bazı araştırmacılar bu fotoğraflardan yararlanarak anlamlı çalışmalar yaparlar.

Yöremizin ahşap yapıları birbirleri ile büyük benzerlik gösteriyorlar. Ancak köyden köye, yayladan ovaya bazı değişiklikler de gösteriyorlar. Bu yapılar konusunda henüz bir çalışma yapılmış değil.

Bakarsan  “Orman” bakmazsan “Baltalık!”

Bundan sonraki durağımız kesimlerinin yapıldığı, kesilen ağaçların kabuklarının soyulduğu yerdi. Burada yemek ve çay hazırlanmıştı. Yemekler yendi çaylar içildi. Arıoğlu Muhtarı Satılmış Belen de çıkageldi. Sohbetler yapıldı, fotoğraflar çekildi.

Gezimize devamında Ormancılıkta bakımın ne kadar önemli olduğu bize gösterildi. Eğer bakım olursa ormandan kaliteli kereste alınıyor. Bakım olmazsa orman adeta ölüyor. Bakımlı ve bakımsız alanları yan yana görüntüledik. İnsan bu resimlere bakarak dahi bu konunun önemini anlayabilir.

Kamuran Bey  %60’ı orman olan Boyabat’ın bakım gerektiren ormanlık alanının bir hayli olduğunu ve mevcut personel ile bu işe yetişmeye çalıştıklarını söylüyor.

Yolumuz üzerinde Orman İşletmesinin bir karavanına rastlıyoruz. İşletme bu karavanı gece ve gündüz bir kontrol noktası olarak kullanıyor. İçinde dört kişinin yatabileceği ranzaları, mutfağı, yemek masası ve sobası var. Çalışanların rahatı düşünülmüş. Bizde burada bir çay molası verdik ve çaylarımızı içtikten sonra yola devam ettik.

Yorucu ama bilgilendirici ve zevkli bir gezi oldu. Sayın Kamuran Birinci kurumunun çalışmalarını kamuoyuna duyurmaya önem veren bir kişidir. Kendisine bu geziyi bize sağladığı için çok teşekkür ediyoruz.